เซฟติสท์ฟาร์ม: นักพัฒนาผู้สร้างและเชื่อมโยงความปลอดภัย สู่ต้นแบบชุมชนยั่งยืน
จังหวัดกรุงเทพมหานคร
ในผืนแผ่นดินไทยอันกว้างใหญ่ กลุ่มชาติพันธุ์เปรียบเสมือนผ้าปักลวดลายที่ร้อยเรียงจากเส้นด้ายหลากสีสัน ความหลากหลายนี้เองคือ ‘อัญมณีล้ำค่า’ ที่ควรค่าแก่การธำรงรักษาไว้ แต่ในวันที่โลกหมุนเร็วขึ้นจากความเปลี่ยนแปลงของยุคสมัย เส้นด้ายเหล่านั้นกลับเริ่มเปราะบางและซีดจางลงทุกที … ท่ามกลางกระแสความเปลี่ยนแปลงดังกล่าวมีชุมชนหนึ่งที่ไม่ยอมจำนนให้รากเหง้าของตนต้องจมหายไป…600 ปีแห่งความศรัทธา“ชุมชนไตลื้อเมืองลวงเหนือ” ตั้งอยู่ตําบลลวงเหนือ อําเภอดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่ เป็นชุมชนชาติพันธุ์ไตลื้อที่มีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่า 600 ปี สืบทอดอัตลักษณ์ ภาษา และภูมิปัญญาจากบรรพบุรุษแห่งสิบสองปันนาอย่างต่อเนื่อง โดยมีหลักฐานสำคัญ คือ ‘เสาหลักเสื้อบ้าน’ (จารึกปี พ.ศ. 1932) ซึ่งเป็นศูนย์รวมจิตใจของชุมชน สะท้อนสายใยความเชื่อมโยงระหว่างอดีต ปัจจุบัน และอนาคตของผู้คนสืบมาทว่า … ประวัติศาสตร์ที่ยาวนานมิได้เป็นเครื่องค้ำประกันความคงอยู่ของวัฒนธรรมเสมอไป

แม้จะมีทุนวัฒนธรรมที่เข้มแข็งเพียงใด แต่ในช่วงเวลาหนึ่ง ชุมชนต้องเผชิญความเสี่ยงจากกระแสความทันสมัย “…คนรุ่นใหม่เริ่มห่างจากภาษาและวิถีไตลื้อ ภูมิปัญญาท้องถิ่นบางส่วนมีแนวโน้มเลือนหาย และอัตลักษณ์ชุมชนเริ่มถูกลดทอนคุณค่า” ขณะเดียวกัน รูปแบบการท่องเที่ยวทั่วไปอาจสร้างรายได้ในระยะสั้น แต่ไม่ได้ทําให้ชุมชนเป็น ‘เจ้าของ’ การพัฒนาอย่างแท้จริงความเสี่ยงที่แท้จริงจึงมิใช่เพียงการสูญเสียรายได้หากแต่เป็นการสูญเสีย ‘ความหมาย’ ของการดำรงอยู่ชุมชนจึงตระหนักว่า “หากไม่ลุกขึ้นมาบริหารจัดการทรัพยากร วัฒนธรรม และเรื่องราวของตน อัตลักษณ์และศักดิ์ศรีของชุมชนอาจสูญหายไปในระยะยาว…”
จุดเริ่มต้นเกิดจากการมีส่วนร่วมของคนในพื้นที่อย่างเป็นระบบ โดยรวบรวมองค์ความรู้จากผู้เฒ่าผู้แก่ งานวิจัย และประวัติศาสตร์ท้องถิ่น ร่วมกับสถาบันการท่องเที่ยวโดยชุมชน (CBT-I) เพื่อทบทวนอัตลักษณ์และทุนวัฒนธรรมของชุมชน และออกแบบประสบการณ์การท่องเที่ยวที่เคารพบริบทพื้นที่และวิถีชีวิตดั้งเดิม นำไปสู่การจัดตั้ง ‘กลุ่มท่องเที่ยวโดยชุมชน’ อย่างเป็นทางการ ซึ่งมีการพัฒนาระบบบริหารจัดการ และมาตรฐานการบริการ โดยยึดหลักความโปร่งใสและการกระจายผลประโยชน์อย่างเป็นธรรม CBT ไตลื้อเมืองลวงเหนือมีวิสัยทัศน์ร่วมกันว่า “การท่องเที่ยวต้องทําหน้าที่มากกว่าการสร้างรายได้แต่ต้องเป็นกลไกในการปกป้องวัฒนธรรมสร้างความเป็นธรรมและเสริมพลังให้คนในชุมชน” แม้ระหว่างทางอาจไม่ได้ราบรื่น เนื่องจากมีข้อจำกัดด้านความเข้าใจและประสบการณ์ในการจัดการท่องเที่ยว แต่ชุมชนมุ่งมั่นที่จะเรียนรู้ ทดลองปรับรูปแบบกิจกรรม และประเมินผลร่วมกันอย่างต่อเนื่อง
ปัจจุบัน CBT ไตลื้อเมืองลวงเหนือได้พัฒนาเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ที่ใช้ ‘การท่องเที่ยวโดยชุมชน’ เป็นเครื่องมือในการดูแลรากเหง้า ควบคู่กับการยกระดับคุณภาพชีวิต และสร้างอนาคตที่ยั่งยืนให้กับคนในพื้นที่ ซึ่งมีการพัฒนาฐานการเรียนรู้จํานวน 10 ฐาน ครอบคลุมทั้งด้านศาสนา ความเชื่อ อาหาร งานหัตถกรรม เกษตร และวิถีชีวิตไตลื้อ อาทิ กิจกรรมไหว้พระทำบุญที่วัดศรีมุงเมือง อันเป็นวัดประจำหมู่บ้าน เรียนรู้ภูมิปัญญา ‘การทำข้าวแคบ’ อาหารพื้นถิ่นที่ไม่ได้ถูกสร้างขึ้นเพื่อการสาธิต แต่คือรสชาติของชีวิตประจำวัน การทำเวิร์กชอปสร้างสรรค์กับพวงกุญแจจากโคมไฟเส้นด้าย หรือกิจกรรมเพื่อผ่อนคลายอย่างการนวดแผนไตลื้อ โดยหัวใจสำคัญของแต่ละฐานการเรียนรู้ คือ ‘เจ้าของภูมิปัญญา’ เป็นผู้ถ่ายทอดองค์ความรู้เหล่านั้นด้วยตนเอง “ทําให้วัฒนธรรมไม่ได้เป็นเพียงการจัดแสดงแต่เป็นการเรียนรู้จากชีวิตจริงของผู้คน…” สิ่งที่ประเมินค่าไม่ได้ คือการได้เห็น ‘คนรุ่นใหม่’ หันกลับมาดูแลบ้านเกิดของตนด้วยความภาคภูมิใจ เพราะพวกเขาคือฟันเฟืองสำคัญในการสืบทอดมรดกทางวัฒนธรรมของบรรพบุรุษจากรุ่นสู่รุ่นให้คงอยู่สืบไป

ความสำเร็จของชุมชนไตลื้อเมืองลวงเหนือไม่ได้จำกัดอยู่เพียงในพื้นที่ แต่ถูกถอดบทเรียนและขยายผลไปยังชุมชนไตลื้อในพื้นที่อื่น ซึ่งการขยายผลนี้ไม่ได้เกิดจากการถ่ายทอดรูปแบบสําเร็จรูป แต่เกิดจากกระบวนการเรียนรู้และการปรับใช้โดยแต่ละชุมชนตามบริบทของตนเองเพราะ ‘วัฒนธรรม’ ไม่ใช่ทรัพยากรที่ถูกนํามาใช้เพื่อสร้างมูลค่าเพียงระยะสั้นแต่เป็น ‘รากเหง้าที่มีชีวิต’ การท่องเที่ยว จึงเปรียบเสมือนเครื่องมือในการปกป้อง สืบทอด และเชื่อมโยงคุณค่าทางวัฒนธรรมไปสู่คนรุ่นใหม่ พร้อมทั้งสร้างแรงบันดาลใจให้พื้นที่อื่นเห็นว่าความยั่งยืนสามารถเริ่มต้นและเติบโตจากชุมชนได้อย่างแท้จริง “อยู่ดีกินหวาน” ถ้อยคำเรียบง่ายของชาวไตลื้อ อาจไม่ใช่เพียงคำทักทาย หากคือคำเชื้อเชิญให้คุณก้าวเข้าสู่ชุมชนด้วยความเคารพ และความเข้าใจมาสัมผัสเสน่ห์ชุมชน 600 ปีแห่งความศรัทธาและร่วมสานต่อรอยจารึกของกาลเวลาให้ยังคงดำเนินต่อไป…
ภายใต้การให้คำปรึกษาโดย Thailand Green Coach: นางสาวนัยเนตร ขาวงาม

ที่อยู่: หมู่บ้านลวงเหนือ หมู่4 ตำบลลวงเหนือ อำเภอดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่
โทร: 08 5529 4456 คุณพันธ์ชนก
เฟซบุ๊ก:ศูนย์การเรียนรู้ภูมิปัญญาไทยไตลื้อ บ้านใบบุญ
แผนที่: https://maps.app.goo.gl/tYLWFwZFuaszV8oCA