ท่องเที่ยวโดยชุมชนตำบลเกาะหมาก และชมดาว ลานยอ
จังหวัดพัทลุง
หากธรรมชาติที่เคยหล่อเลี้ยงชุมชนไม่อาจโอบกอดผู้คนได้อีกต่อไปแล้วชุมชนแห่งนั้น…จะยังยืนหยัดอยู่ได้อย่างไร“บ้านบางโรง” ตำบลป่าคลอก จังหวัดภูเก็ต พื้นที่ที่เคยถูกโอบล้อมด้วยป่าชายเลนอันอุดมสมบูรณ์ รากโกงกางที่สอดประสานกันแน่นหนา ไม่เพียงยึดผืนดินจากแรงคลื่นทะเล แต่ยังยึดโยงวิถีชีวิตของผู้คนเอาไว้ด้วยกัน ป่าชายเลนจึงเปรียบเสมือน “ลมหายใจ” ของชาวบ้าน เป็นทั้งแหล่งอาหาร แหล่งเพาะพันธุ์สัตว์น้ำ และเป็นกำแพงธรรมชาติที่คอยปกป้องชายฝั่ง ผู้คนดำเนินชีวิตไปอย่างเรียบง่าย ภายใต้การเกื้อกูลกันระหว่างคนกับธรรมชาติ ความสัมพันธ์ที่ดูเหมือนจะคงอยู่ตลอดไปแต่ท้ายที่สุด…กลับไม่เป็นเช่นนั้น จุดผลิกผันเกิดขึ้นในช่วงปี พ.ศ. 2533–2539 เมื่อผืนป่าชายเลนกว่า 2,000 ไร่ ถูกเปลี่ยนบทบาทจากแหล่งชีวิต เป็นเพียงแหล่งผลิตทรัพยากร จากการที่รัฐให้สัมปทานเพื่อตัดไม้เผาถ่าน นำไปสู่การเข้ามาของทุนภายนอก ส่งผลให้ในระยะเวลาไม่กี่ปี ป่าที่เคยร่มรื่น…วันหนึ่งกลับกลายเป็นผืนดินโล่งเตียน ป่าชายเลนถูกทำลาย กุ้ง หอย ปู ปลาที่เคยจับได้ตามฤดูกาลก็ลดลง เมื่อทรัพยากรหายไป … รายได้ก็หายตาม มากไปกว่านั้น สิ่งที่ยิ่งบั่นทอนหัวใจคือการเห็นคนรุ่นใหม่ทยอยออกจากบ้านเพื่อไปแสวงหางานทำในเมือง ชุมชนจึงตระหนักว่าหากไม่ลุกขึ้นมาแก้ไข … อนาคตของลูกหลานและวิถีชีวิตอาจสูญหายไปพร้อมกับผืนป่า

ภายหลังการสิ้นสุดสัญญาสัมปทานในปี พ.ศ. 2539 ชุมชนบ้านบางโรงได้ริเริ่มกระบวนการฟื้นฟูทรัพยากร โดยผู้นำรุ่นแรกซี่งเป็นผู้นำศาสนา ได้ระดมเงินของตน ร่วมกับผู้ที่มีอุดมการณ์เดียวกันในการจัดหาฝักโกงกาง เพื่อดำเนินการปลูกป่าชายเลนอย่างต่อเนื่อง โดยอาศัยความร่วมมือของคนในชุมชนเป็นสำคัญ “แม้จะเป็นกระบวนการที่ต้องใช้ระยะเวลาและความอดทนแต่การฟื้นฟูดังกล่าวได้ค่อยๆส่งผลให้ระบบนิเวศกลับคืนสู่ความสมดุลอีกครั้ง…” อย่างไรก็ตาม แม้ธรรมชาติจะเริ่มฟื้นคืน แต่ผู้คนที่ย้ายออกไปยังไม่มีทีท่าว่าจะกลับมา ชุมชนจึงตั้งคําถามใหม่ว่า “จะทําอย่างไรให้คนอยู่กับป่า และป่าดูแลคนได้พร้อมกัน” ด้วยเหตุนี้ จึงได้มีการปรับแนวคิดการพัฒนา โดยมุ่งสู่การใช้ “การท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน” เป็นกลไกสำคัญในการสร้างสมดุลระหว่างเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม นำไปสู่การเดินทางของผู้นํารุ่นที่สอง ที่ยังคงมุ่งมั่นสานต่อภารกิจฟื้นฟูป่า ทว่า พวกเขาไม่มองป่าชายเลนเป็นเพียงพื้นที่อนุรักษ์ แต่เป็น “ทรัพยากรทางการท่องเที่ยวเชิงเรียนรู้” ซึ่งได้มีการพัฒนาเส้นทางศึกษาธรรมชาติ ประกอบกับนําเสนอกิจกรรมที่ให้นักท่องเที่ยวได้มีส่วนร่วม เช่น การปลูกป่าชายเลน การปั้น EM Ball เพื่อฟื้นฟูคุณภาพน้ำ การศึกษาแนวคิด “ธนาคารปูม้า” เพื่ออนุรักษ์พันธุ์ปูม้า รวมถึงการเรียนรู้ระบบนิเวศและวัฒนธรรมชุมชน
ปัจจุบัน พื้นที่ป่าชายเลนบางโรงกว่า 2,000 ไร่ ได้รับการฟื้นฟูจนกลับมาอุดมสมบูรณ์ เป็นทั้งแหล่งอาหาร แหล่งรายได้ แหล่งป้องกันภัยธรรมชาติ และกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สําคัญของบ้านบางโรง-ป่าคลอก นอกจากนี้ การท่องเที่ยวยังได้สร้างระบบเศรษฐกิจหมุนเวียนที่เชื่อมโยงคนในพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรม เกิดการจ้างงาน และกระจายรายได้สู่กลุ่มอาชีพที่หลากหลาย เช่น ชาวประมงชายฝั่ง กลุ่มแม่บ้านผู้สูงอายุ กลุ่มทําขนมพื้นบ้าน รวมถึงเกษตรกรสวนยาง สวนมะพร้าว และสวนสับปะรด ที่มีตลาดรองรับผ่านกิจกรรมท่องเที่ยว ที่สำคัญที่สุดคือ ชุมชนสามารถสร้างแรงจูงใจให้คนรุ่นใหม่หวนคืนสู่พื้นที่ โดยมีบทบาทในการเป็นมัคคุเทศก์ท้องถิ่น และผู้จัดกิจกรรมท่องเที่ยว ซึ่งพวกเขาถือเป็นพลังสำคัญที่จะอนุรักษ์ทรัพยากรของบ้านบางโรงให้คงอยู่ต่อไป“รุ่นที่หนึ่งปลูกป่า – รุ่นที่สองสร้างระบบ – รุ่นที่สามเติบโตมากับป่าและเป็นผู้ดูแลอนาคต”บ้านบางโรงพิสูจน์ให้เห็นว่า เมื่อชุมชนใช้การท่องเที่ยวอย่างมีวิสัยทัศน์ ‘นักท่องเที่ยว’ สามารถเป็นส่วนหนึ่งของการอนุรักษ์ ‘เยาวชน’ สามารถเป็นกําลังหลักในการดูแลทรัพยากร และ ‘ธรรมชาติ’ สามารถกลายเป็นรากฐานของเศรษฐกิจที่มั่นคง … สำหรับผู้ที่มองหาประสบการณ์การท่องเที่ยวที่มีคุณค่า บ้านบางโรง–ป่าคลอก เป็นหนึ่งในพื้นที่แห่งการเรียนรู้ ที่เปิดโอกาสให้คุณได้สัมผัสความอุดมสมบูรณ์ของผืนป่า ได้มีส่วนร่วมในกิจกรรมอนุรักษ์ และได้เรียนรู้วิถีชีวิตของชุมชน ซึ่งจะทำให้คุณได้เข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างผู้คนกับธรรมชาติอย่างลึกซึ้ง
ภายใต้การให้คำปรึกษาโดย Thailand Green Coach: นางสาวกานต์สิรี กาญจนธานี
ที่อยู่: 90/17 ชุมชน บางโรง ตำบล ป่าคลอก อำเภอ ถลาง จังหวัด ภูเก็ต
โทร: 08 4270 8378 คุณสายไหม
เฟซบุ๊ก:ท่องเที่ยวชุมชนบางโรง Bangrong CBT
แผนที่: https://maps.app.goo.gl/EWXxEdaQs4KEJzbE7